Odwzorowanie Dymaxion (Airocean)
Dymaxion (Airocean) Buckminstera Fullera przedstawia świat jako jedną wielką wyspę lądową otoczoną wspólnym oceanem. Dzięki rzutowaniu na dwudziestościan i rozcięciom wyłącznie w wodach morskich proporcje rozmiarów kontynentów są niemal prawdziwe, a ich kształty zniekształcone tylko nieznacznie.
Jedna wielka wyspa lądowa, czyli walka z eurocentrycznym podziałem świata
Pierwszą wersję Buckminster Fuller opublikował w 1943 roku, a ostateczną, dwudziestościenną, opracował z Shoji Sadao w 1954 roku. Rzut Dymaxion zrywa z klasycznymi regułami kartografii. Fuller uważał, że tradycyjne mapy zorientowane na północ promują imperialistyczny podział świata i fałszują obraz rzeczywistości. Jego mapa nie ma 'góry' ani 'dołu', więc można ją czytać pod dowolnym kątem, a lądy łączą się ze sobą w naturalny sposób, pokazując jak blisko siebie leżą np. Azja i Ameryka Północna.
Matematycznie globus jest rzutowany na dwudziestościan (icosahedron), czyli bryłę foremną o 20 trójkątnych ścianach. Spłaszczenie tej bryły następuje poprzez cięcia biegnące przez wody oceanów. Choć cierpi na tym żegluga morska (oceany są całkowicie porozrywane), to dla geografii lądowej jest to jedno z najwierniejszych płaskich odwzorowań, jakie kiedykolwiek stworzono.
Siatka kartograficzna świata
Właściwości zniekształceń
| Cecha | Charakterystyka |
|---|---|
| Powierzchnia | KompromisKompromis: odwzorowanie nie jest wiernopolowe, ale zniekształcenie powierzchni jest bardzo małe (na naszej mapie zwykle w granicach kilku procent) |
| Kształt | KompromisKompromis: niewielkie zniekształcenia kształtów, bo każdy z 20 trójkątów rzutowany jest osobno; cięcia biegną przez oceany |
| Odległości | KompromisKompromis: skala jest prawdziwa wzdłuż krawędzi trójkątów i maleje ku ich środkom; przez linie cięć w oceanach odległości nie da się mierzyć |
| Kąty i kierunki | KompromisKompromis: odwzorowanie nie jest wiernokątne; zniekształcenia kątów są małe, ale kierunki załamują się na krawędziach trójkątów |
| Ciągłość | PrzerwanaPrzerwana (dwudziestościan rozłożony na płaszczyznę z rozcięciami w oceanach) |
Historia i geneza
Pierwszą wersję, opartą na sześcio-ośmiościanie, amerykański architekt i konstruktor Buckminster Fuller opublikował w 1943 roku w magazynie Life. Ostateczną wersję na dwudziestościanie, nazwaną Airocean World Map, opracował w 1954 roku wraz z kartografem Shoji Sadao. Fuller chciał pokazać Ziemię jako 'jeden wielki wyspowy ląd w jednym oceanie' (One Island, One Ocean), bez dzielenia kontynentów (takich jak Azja i Ameryka Północna) i z jak najmniejszym zniekształceniem ich wielkości, co było częstym zarzutem wobec rzutu Merkatora. W odróżnieniu od większości odwzorowań, nie posiada ono jednego bieguna na górze ani preferowanego kierunku północnego.
Zastosowanie
Głównie cele edukacyjne, plakaty, wizualizacje geograficzne i środowiskowe mające na celu pokazanie globalnej ciągłości lądów bez eurocentrycznych lub północnocentrycznych uprzedzeń. Całkowicie nieprzydatne w nawigacji morskiej i lotniczej ze względu na liczne przerwania.
Jak czytać tę mapę?
Wyobraź sobie, że oklejasz globus 20 trójkątnymi naklejkami, a następnie odklejasz je w jednym połączonym kawałku i kładziesz na stole tak, by nie rozdzielać lądów.
- Obserwuj mapę z różnych stron; nie ma tu jednej właściwej góry ani kierunku północnego.
- Zwróć uwagę, jak blisko siebie leżą Syberia i Alaska. Na tradycyjnych mapach dzieli je krawędź papieru.
- Nie próbuj nawigować statkiem według tej mapy, ponieważ trasy oceaniczne są rozcięte w wielu miejscach.
- Porównaj wielkość Afryki, Rosji i Ameryki: ich proporcje są niemal prawdziwe.
Co zyskujesz, co tracisz
Dymaxion oddaje niemal prawdziwe proporcje powierzchni i tylko lekko zniekształca kształty lądów, kosztem całkowitej utraty spójności oceanów i kierunków kompasowych.
Prezentowanie globalnej sieci lądów, procesów migracyjnych ludzkości, zmian klimatycznych oraz lekcji o braku uprzywilejowanej orientacji w kosmosie.
Nawigacja morska i lotnicza, wyznaczanie kierunków świata, badanie prądów morskich i szlaków żeglugowych.
Nie wiesz, czy to odwzorowanie pasuje do Twojej mapy? Odpowiedz na trzy pytania w kreatorze →
Chcesz zobaczyć je obok innego odwzorowania? Porównaj: Airocean (Dymaxion) vs Mercator →
Rozpoznasz ten rzut bez podpisu?
Quiz o odwzorowaniach wykorzystuje siatki i kontury świata, więc dobrze domyka tę stronę.
Jedna próba, ten sam zestaw dla wszystkich
Iluzja wielkości · Złap serię i wróć jutro po kolejną mapę.
✦ Jak w tym rzucie wyglądają poszczególne kraje?
Przeanalizuj zniekształcenia sylwetek 5 państw w rzucie kartograficznym i przetestuj je w interaktywnej porównywarce.
USA leży na płacie zachowującym doskonałą wierność proporcji, połączonym bezpośrednio z resztą Ameryki Północnej.
Przetestuj na mapie →
Rosja w tym rzucie nie dominuje nad światem. Jej obszar jest wreszcie pokazany w uczciwej proporcji do Afryki.
Przetestuj na mapie →
Grenlandia jest przedstawiona jako wyspa średniej wielkości, wreszcie pozbawiona gigantycznego zniekształcenia.
Przetestuj na mapie →
Brazylia w pełni odzwierciedla swoją olbrzymią powierzchnię, bez spłaszczenia charakterystycznego dla rzutu Gall-Petersa.
Przetestuj na mapie →
Polska leży w europejskiej części pasa lądowego i zachowuje prawidłowe proporcje do innych państw globu.
Przetestuj na mapie →Ciekawostki, które warto zapamiętać
- Pierwszą wersję, rozkładaną z sześcio-ośmiościanu, opublikował magazyn Life 1 marca 1943 roku w artykule 'Life Presents R. Buckminster Fuller's Dymaxion World'.
- Nazwa 'Dymaxion' to zbitka słów 'dynamic', 'maximum' oraz 'tension', których Fuller często używał.
- Wersję z 1954 roku opracowano we współpracy z Shoji Sadao, który narysował siatkę kartograficzną.
Czytaj dalej o mapach, które zmieniają intuicję
Często zadawane pytania
Buckminster Fuller uważał, że w kosmosie nie ma pojęć 'góra', 'dół', 'wschód' czy 'zachód', a jedynie 'wewnątrz' i 'na zewnątrz'. Tradycyjne mapy z północą na górze uważał za przejaw uprzedzeń kulturowych, dlatego Dymaxion można obracać w dowolnym kierunku bez utraty jego poprawności.
Nie. Odwzorowanie nie jest ani wiernopolowe, ani wiernokątne, ale zniekształcenia powierzchni są bardzo małe, bo każdy z 20 trójkątów rzutowany jest osobno. Proporcje państw oddaje znacznie lepiej niż rzut Merkatora.
Wynika to z faktu, że globus jest rzutowany na dwudziestościan (dwudziestościenną bryłę foremną o trójkątnych ścianach), który następnie jest rozcinany i rozkładany na płasko. Rozcięcia poprowadzono specjalnie przez oceany, aby kontynenty pozostały w całości.
Nie wolno jej używać do nawigacji oraz wyznaczania kierunków kompasowych, ponieważ linie kierunku załamują się na krawędziach trójkątnych ścian bryły. Trudno na niej także mierzyć odległości przecinające granice rozcięć.
Niemal wszystkie kontynenty i kraje wyglądają świetnie. Ze względu na bardzo małe zniekształcenia powierzchni, Rosja, Kanada czy Grenlandia zachowują swoje rzeczywiste, proporcjonalne rozmiary względem państw afrykańskich czy Ameryki Południowej.