Odwzorowanie Dymaxion (Airocean)
Dymaxion (Airocean) Buckminstera Fullera przedstawia świat jako jedną wielką wyspę lądową otoczoną wspólnym oceanem. Dzięki rzutowaniu na dwudziestościan i precyzyjnym rozcięciom wyłącznie w wodach morskich, kontynenty zachowują niemal bezbłędne kształty i proporcje rozmiarów.
Jedna wielka wyspa lądowa, czyli walka z eurocentrycznym podziałem świata
Opatentowany w 1943 roku przez Buckminstera Fullera (a ostatecznie narysowany z udziałem Shoji Sadao w 1954), rzut Dymaxion zrywa z klasycznymi regułami kartografii. Fuller uważał, że tradycyjne mapy zorientowane na północ promują imperialistyczny podział świata i fałszują obraz rzeczywistości. Jego mapa nie ma 'góry' ani 'dołu' — można ją czytać pod dowolnym kątem, a lądy łączą się ze sobą w naturalny sposób, pokazując jak blisko siebie leżą np. Azja i Ameryka Północna.
Matematycznie globus jest rzutowany na dwudziestościan (icosahedron) – bryłę foremną o 20 trójkątnych ścianach. Spłaszczenie tej bryły następuje poprzez cięcia biegnące przez wody oceanów. Choć cierpi na tym żegluga morska (oceany są całkowicie porozrywane), to dla geografii lądowej jest to jedno z najwierniejszych płaskich odwzorowań, jakie kiedykolwiek stworzono.
Siatka kartograficzna świata
Właściwości zniekształceń
| Cecha | Charakterystyka |
|---|---|
| Powierzchnia | ✅ZachowanaBardzo niskie zniekształcenie (jest zbliżone do wiernopolowego, zachowuje proporcje powierzchni) |
| Kształt | ✅ZachowanaDoskonała wierność kształtów na lądach; zniekształcenia przeniesione w linie cięć w oceanach |
| Odległości | ❌ZniekształconeBardzo dobre na lądzie, skrajnie zaburzone lub niemożliwe do zmierzenia przez linie rozcięć na oceanach |
| Kąty i kierunki | ✅ZachowanaZachowane z wysoką dokładnością na poszczególnych płatach trójkątnych |
| Ciągłość | ❌ZniekształconePrzerwana (dwudziestościan rozłożony na płaszczyznę z rozcięciami w oceanach) |
Historia i geneza
Opracowane w 1943 roku przez słynnego amerykańskiego architekta i konstruktora Buckminstera Fullera (kartograficzny rysunek dopracował Shoji Sadao w 1954 roku). Fuller chciał stworzyć mapę, która pokaże Ziemię jako 'jeden wielki wyspowy ląd w jednym oceanie' (One Island, One Ocean), bez dzielenia kontynentów (takich jak Azja i Ameryka Północna) i bez zniekształcania ich wielkości, co było częstym zarzutem wobec rzutu Merkatora. W odróżnieniu od większości odwzorowań, nie posiada ono jednego bieguna na górze ani preferowanego kierunku północnego.
Zastosowanie
Głównie cele edukacyjne, plakaty, wizualizacje geograficzne i środowiskowe mające na celu pokazanie globalnej ciągłości lądów bez eurocentrycznych lub północnocentrycznych uprzedzeń. Całkowicie nieprzydatne w nawigacji morskiej i lotniczej ze względu na liczne przerwania.
Jak czytać tę mapę?
Wyobraź sobie, że oklejasz globus 20 trójkątnymi naklejkami, a następnie odklejasz je w jednym połączonym kawałku i kładziesz na stole tak, by nie rozdzielać lądów.
- Obserwuj mapę z różnych stron; nie ma tu jednej właściwej góry ani kierunku północnego.
- Zwróć uwagę, jak blisko siebie leżą Syberia i Alaska — na tradycyjnych mapach dzieli je krawędź papieru.
- Nie próbuj nawigować statkiem według tej mapy, ponieważ trasy oceaniczne są rozcięte w wielu miejscach.
- Porównaj rzeczywisty kształt i wielkość Afryki, Rosji i Ameryki — ich skala jest niemal całkowicie zbieżna.
Co zyskujesz, co tracisz
Dymaxion oddaje niemal idealną wierność powierzchni i kształtu lądów kosztem całkowitej utraty spójności oceanów i kierunków kompasowych.
Prezentowanie globalnej sieci lądów, procesów migracyjnych ludzkości, zmian klimatycznych oraz lekcji o braku uprzywilejowanej orientacji w kosmosie.
Nawigacja morska i lotnicza, wyznaczanie kierunków świata, badanie prądów morskich i szlaków żeglugowych.
✦ Jak w tym rzucie wyglądają poszczególne kraje?
Przeanalizuj zniekształcenia sylwetek 5 państw w rzucie kartograficznym i przetestuj je w interaktywnej porównywarce.
USA leży na płacie zachowującym doskonałą wierność proporcji, połączonym bezpośrednio z resztą Ameryki Północnej.
Przetestuj na mapie →
Rosja w tym rzucie nie dominuje nad światem — jej obszar jest wreszcie pokazany w uczciwej proporcji do Afryki.
Przetestuj na mapie →
Grenlandia jest przedstawiona jako wyspa średniej wielkości, wreszcie pozbawiona gigantycznego zniekształcenia.
Przetestuj na mapie →
Brazylia w pełni odzwierciedla swoją olbrzymią powierzchnię, bez spłaszczenia charakterystycznego dla rzutu Gall-Petersa.
Przetestuj na mapie →
Polska leży w europejskiej części pasa lądowego i zachowuje prawidłowe proporcje do innych państw globu.
Przetestuj na mapie →Ciekawostki, które warto zapamiętać
- Koncepcję opublikowano w magazynie Life w marcu 1943 roku pod tytułem 'Life's Dymaxion World Map'.
- Nazwa 'Dymaxion' to zbitka słów 'dynamic', 'maximum' oraz 'tension', których Fuller często używał.
- Wersję z 1954 roku opracowano we współpracy z Shoji Sadao, który narysował siatkę kartograficzną.
Czytaj dalej o mapach, które zmieniają intuicję
Często zadawane pytania
Buckminster Fuller uważał, że w kosmosie nie ma pojęć 'góra', 'dół', 'wschód' czy 'zachód', a jedynie 'wewnątrz' i 'na zewnątrz'. Tradycyjne mapy z północą na górze uważał za przejaw uprzedzeń kulturowych, dlatego Dymaxion można obracać w dowolnym kierunku bez utraty jego poprawności.
Nie w ścisłym sensie matematycznym, ale zniekształcenia powierzchni są tak znikome, że ludzkie oko ich nie dostrzega. Rzut ten znacznie lepiej oddaje proporcje państw niż rzut Merkatora czy inne tradycyjne odwzorowania.
Wynika to z faktu, że globus jest rzutowany na dwudziestościan (dwudziestościenną bryłę foremną o trójkątnych ścianach), który następnie jest rozcinany i rozkładany na płasko. Rozcięcia poprowadzono specjalnie przez oceany, aby kontynenty pozostały w całości.
Nie wolno jej używać do nawigacji oraz wyznaczania kierunków kompasowych, ponieważ linie kierunku załamują się na krawędziach trójkątnych ścian bryły. Trudno na niej także mierzyć odległości przecinające granice rozcięć.
Niemal wszystkie kontynenty i kraje wyglądają świetnie. Ze względu na znikome zniekształcenia, Rosja, Kanada czy Grenlandia zachowują swoje rzeczywiste, proporcjonalne rozmiary względem państw afrykańskich czy Ameryki Południowej.