Odwzorowanie Spilhausa
Odwzorowanie Spilhausa odwraca tradycyjną perspektywę kartografii: zamiast ciągłości kontynentów, chroni spójność wód wszechoceanu. To ukośny rzut w kwadracie, w którym lądy są porozrywane na strzępy, tworząc ramę dla jednego, wspólnego oceanu.
Świat z perspektywy ryb i prądów oceanicznych
Mapa geofizyka i oceanografa Athelstana Spilhausa, nad którą pracował od 1942 roku, a w obecnej, kwadratowej formie opublikował w 1979 roku, zmienia sposób postrzegania Ziemi. Tradycyjne odwzorowania dzielą oceany na krawędziach (np. Pacyfik na dwie części), co utrudnia badanie prądów morskich. Spilhaus przeniósł rozcięcia na ląd, dzieląc Azję oraz obie Ameryki, aby pokazać globalną, połączoną sieć wodną skupioną wokół Antarktydy.
Matematycznie rzut opiera się na wiernokątnym rzucie Adamsa w kwadracie (Adams World in a Square II) o ukośnej orientacji. Ponieważ jest to rzut wiernokątny, lokalne kształty wysp i linii brzegowych są zachowane prawidłowo. Skutkiem ubocznym jest jednak ogromne zniekształcenie rozmiaru lądów położonych przy krawędziach kwadratu (takich jak Azja czy Ameryka Północna), które są rozciągnięte do gigantycznych rozmiarów.
Siatka kartograficzna świata
Właściwości zniekształceń
| Cecha | Charakterystyka |
|---|---|
| Powierzchnia | ZniekształconaSilnie zniekształcona: rzut wiernokątny mocno powiększa lądy przy krawędziach i narożnikach kwadratu (na naszej mapie zwłaszcza Argentynę, Chiny, Kanadę i USA) |
| Kształt | ZachowanyZachowany lokalnie (rzut wiernokątny), z wyjątkiem czterech narożników kwadratu |
| Odległości | ZniekształconeZniekształcone w skali globu; skala bardzo się zmienia między środkiem a krawędziami kwadratu |
| Kąty i kierunki | ZachowaneZachowane lokalnie (rzut wiernokątny), z wyjątkiem czterech narożników kwadratu |
| Ciągłość | PrzerwanaPrzerwana na lądach: krawędź kwadratu rozcina Azję oraz Amerykę Północną i Południową, za to ocean światowy jest ciągły |
Historia i geneza
Południowoafrykańsko-amerykański geofizyk i oceanograf Athelstan Spilhaus już w 1942 roku szukał sposobu, by pokazać wszechocean jako jedno, nieprzerwane ciało wodne i łatwiej wizualizować prądy morskie. Mapę w kwadracie, znaną dziś jako rzut Spilhausa, opublikował w 1979 roku z pomocą Roberta Hansona i Ervina Schmida z amerykańskiej służby geodezyjnej. To ukośna wersja wiernokątnego rzutu Adams World in a Square II z 1925 roku, obrócona tak, aby cięcia przebiegały przez lądy, a Antarktyda leżała blisko środka.
Zastosowanie
Wizualizacja prądów morskich, temperatury i zasolenia wód, rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń oceanicznych oraz migrowania fauny morskiej. Niezwykle cenne narzędzie w oceanografii i edukacji o ekosystemach wodnych.
Jak czytać tę mapę?
Wyobraź sobie, że patrzysz na Ziemię 'od dołu' (od bieguna południowego), a lądy rozsuwasz jak kurtynę na brzegi kwadratowego ekranu, zostawiając całą wodę nienaruszoną w środku.
- Zlokalizuj Antarktydę blisko środka mapy. To serce światowego oceanu.
- Śledź trasę z Afryki do Ameryki drogą morską; zobaczysz, że nie napotkasz żadnych rozcięć na mapie.
- Znajdź Rosję, Kanadę i Chiny. Krawędź kwadratu je rozcina, a Kanada i Chiny są przy niej mocno powiększone.
- Używaj tej mapy do analizowania globalnego obiegu prądów morskich, nie do porównywania powierzchni państw.
Co zyskujesz, co tracisz
Spilhaus poświęca ciągłość i proporcje lądów, aby uzyskać absolutną spójność oceanów na wiernokątnej siatce w kwadracie.
Map oceanograficznych, ilustrowania zmian klimatu, prądów morskich, migracji morskich oraz lekcji o geocentrycznych uprzedzeniach.
Map politycznych, nawigacji lądowej, nauki o powierzchniach kontynentów.
Nie wiesz, czy to odwzorowanie pasuje do Twojej mapy? Odpowiedz na trzy pytania w kreatorze →
Chcesz zobaczyć je obok innego odwzorowania? Porównaj: Rzut Spilhausa vs Mercator →
Rozpoznasz ten rzut bez podpisu?
Quiz o odwzorowaniach wykorzystuje siatki i kontury świata, więc dobrze domyka tę stronę.
Jedna próba, ten sam zestaw dla wszystkich
Iluzja wielkości · Złap serię i wróć jutro po kolejną mapę.
✦ Jak w tym rzucie wyglądają poszczególne kraje?
Przeanalizuj zniekształcenia sylwetek 5 państw w rzucie kartograficznym i przetestuj je w interaktywnej porównywarce.
Polska nie jest rozcięta, ale leży daleko od środka i wypada wyraźnie mniejsza niż kraje przy krawędziach, co dobrze ilustruje, jak rzut traktuje Europę.
Przetestuj na mapie →
Stany Zjednoczone leżą na obrzeżach, a ich wybrzeża Pacyfiku i Atlantyku są od siebie skrajnie oddalone.
Przetestuj na mapie →
Australia leży blisko oceanicznego centrum, zachowując relatywnie wierny kształt w wiernokątnej siatce.
Przetestuj na mapie →
Brazylia pozostaje w całości i tworzy część ramy Atlantyku, choć sąsiednie Peru i Argentynę przecina krawędź mapy.
Przetestuj na mapie →
Republika Południowej Afryki leży w kluczowym punkcie łączącym Atlantyk i Ocean Indyjski bez rozcięć.
Przetestuj na mapie →Ciekawostki, które warto zapamiętać
- Athelstan Spilhaus był wybitnym geofizykiem i wynalazcą, m.in. batytermografu służącego do pomiaru temperatury głębin morskich.
- Rzut został spopularyzowany ponownie w 2018 roku przez programistów i kartografów pracujących z nowoczesnymi systemami GIS.
- Biegun północny jest pojedynczym punktem przy górnej krawędzi kwadratu, a środek mapy leży na południowym Oceanie Indyjskim.
Czytaj dalej o mapach, które zmieniają intuicję
Często zadawane pytania
Służy przede wszystkim do badania i prezentowania oceanów. Na tej mapie wszystkie oceany świata tworzą jedno nieprzerwane ciało wodne, co ułatwia analizowanie prądów morskich i globalnego klimatu.
Jest to celowy zabieg. Aby zachować ciągłość oceanów na płaskiej mapie, Spilhaus przeniósł wszystkie cięcia kartograficzne na lądy. Ameryka Północna, Ameryka Południowa i Azja zostały podzielone.
Środek mapy leży na południowym Oceanie Indyjskim, a Antarktyda znajduje się tuż obok niego. Biegun północny jest pojedynczym punktem przy górnej krawędzi kwadratu.
Nie, jest to rzut wiernokątny. Zachowuje lokalne kąty i kształty, ale mocno powiększa obszary leżące blisko krawędzi kwadratu (czyli brzegi lądów).
Państwa przy krawędziach i narożnikach kwadratu, gdzie powiększenie jest największe: na naszej mapie zwłaszcza Argentyna, Chiny, Kanada i USA. Część z nich, a także Rosja, Meksyk i Peru, jest dodatkowo rozcięta krawędzią mapy.