Jak duże było Imperium Osmańskie i jaka część Rzeczypospolitej do niego należała?
W szczytowym momencie, w 1590 r., Imperium Osmańskie zajmowało około 4,66 mln km², licząc według obrysu z bazy Cliopatria razem z państwami lennymi: Chanatem Krymskim, Wołoszczyzną, Mołdawią i Siedmiogrodem. To 15 razy więcej niż dzisiejsza Polska, 6,0 razy więcej niż dzisiejsza Turcja i 5,0 razy więcej niż Rzeczpospolita Obojga Narodów w 1619 r., gdy była największa. Od 1672 do 1699 r. do imperium należało Podole z Kamieńcem Podolskim: na początku 1683 r. w jego granicach leżało około 32 000 km² ziem Rzeczypospolitej. Na mapie Merkatora Grenlandia wygląda na 5,0 razy większą od imperium, choć to imperium było od niej 2,2 razy większe.
Imperium Osmańskie na mapie: od bejliku Osmana w 1326 r. do Turcji w 2020 r.
Przesuń suwak lat, aby zobaczyć, jak z małego bejliku w Anatolii wyrosło państwo na trzech kontynentach. Przełącz odwzorowanie, aby porównać je z resztą świata na płaskiej mapie i na globusie. Zielony kolor w latach od 1520 do 1700 oznacza państwa lenne, które płaciły sułtanowi daninę, ale miały własnych władców: Chanat Krymski, Wołoszczyznę, Mołdawię i Siedmiogród.
1590 r. 4,66 mln km², największy zasięg
- Imperium Osmańskie4,32 mln km²
- Państwa lenne350 000 km²
- Brązowe linie: dzisiejsze granice państw
Granice: Cliopatria (Seshat Global History Databank), licencja CC BY 4.0, zmienione: dopasowane do linii brzegowej i uproszczone. Linia brzegowa i dzisiejsze granice: Natural Earth. Zasięgi historyczne są przybliżone. Cliopatria · CC BY 4.0
Imperium Osmańskie na mapie Merkatora i w prawdziwej skali
Odwzorowanie Merkatora powiększa obszary tym mocniej, im dalej leżą od równika. Obie mapy poniżej mają tę samą skalę co eksplorator i pokazują świat od 60°S do 84°N. Czerwony obszar to imperium w 1590 r., fioletowy to Grenlandia.
- Imperium Osmańskie z lennami (1590 r.)
- Grenlandia
Granice: Cliopatria (Seshat Global History Databank), licencja CC BY 4.0, zmienione. Ląd: Natural Earth.
- Na Merkatorze imperium wygląda tylko na 2,8 razy większe od Rzeczypospolitej Obojga Narodów z 1619 r., choć naprawdę było od niej 5,0 razy większe, bo Rzeczpospolita leżała dalej na północ.
- Na Merkatorze imperium wygląda na zaledwie 7% Imperium Rosyjskiego z 1866 r., choć naprawdę miało 21% jego powierzchni.
- Merkator powiększa też różne części samego imperium w różnym stopniu. Względem obszarów przy równiku część imperium leżąca na dzisiejszych Węgrzech rośnie na tej mapie średnio 2,1 razy, a część leżąca w Jemenie 1,07 razy, więc ta pierwsza rośnie 2,0 razy mocniej.
Imperium Osmańskie a Imperium Rzymskie: najpierw oszacuj, potem sprawdź
Czy Imperium Osmańskie w szczytowym momencie było większe od Imperium Rzymskiego?
Imperium Osmańskie a Polska i inne dzisiejsze państwa
Powierzchnia imperium w 1590 r., razem z państwami lennymi, w porównaniu z Polską i innymi państwami według zweryfikowanych danych serwisu. Druga linia pokazuje, jak ten sam stosunek wygląda na mapie Merkatora.
- TurcjaPowierzchnia: 780 000 km²Imperium było 6,0 razy większe.Na Merkatorze wygląda na 5,5 razy większe.
- PolskaPowierzchnia: 310 000 km²Imperium było 15 razy większe.Na Merkatorze wygląda na 8,6 razy większe.
- UkrainaPowierzchnia: 600 000 km²Imperium było 7,7 razy większe.Na Merkatorze wygląda na 5,1 razy większe.
- EgiptPowierzchnia: 1 mln km²Imperium było 4,7 razy większe.Na Merkatorze wygląda na 5,7 razy większe.
- IndiePowierzchnia: 3,29 mln km²Imperium było 1,4 razy większe.Na Merkatorze wygląda na 1,8 razy większe.
- KazachstanPowierzchnia: 2,72 mln km²Imperium było 1,7 razy większe.Na Merkatorze wygląda na 1,2 razy większe.
Dzisiejsze państwa w granicach Imperium Osmańskiego z 1590 r.
Liczymy na narysowanym obrysie razem z państwami lennymi i na geometrii państw używanej w serwisie. Państwo leży w obrysie w całości, gdy mieści się w nim co najmniej 95% jego powierzchni (w przypadku mikropaństw połowa), a częściowo, gdy w obrysie leży co najmniej 5000 km² jego terytorium. Rumunia i Mołdawia są na liście głównie dzięki lennom, Wołoszczyźnie i Mołdawii, a Ukraina dzięki Chanatowi Krymskiemu i osmańskim twierdzom nad Morzem Czarnym.
W całości (16)
Jak rosło Imperium Osmańskie: od Bursy pod mury Wiednia i do dzisiejszej Turcji
Dziesięć wersji granic z bazy Cliopatria, od 1326 r. do 2020 r., pokazuje, jak w ciągu niecałych trzech stuleci, do 1590 r., obrys urósł około 148 razy. Najszybciej rósł za Selima I i Sulejmana Wspaniałego, gdy imperium zajęło Syrię, Egipt, Mezopotamię i środkowe Węgry. Od końca XVII wieku się kurczyło: najpierw w Europie, w XIX i na początku XX wieku na Bałkanach i w Afryce Północnej, a po I wojnie światowej na Bliskim Wschodzie. Ostatni widok, z 2020 r., pokazuje dzisiejszą Turcję.
Imperium Osmańskie w 1326 r.
32 000 km² · <1% największego zasięgu
Początek państwa: bejlik Osmana I w północno-zachodniej Anatolii, od którego imienia nazwano dynastię i całe imperium. Pod koniec jego panowania Osmanowie zdobyli bizantyjską Bursę, która leży już w obrysie. Bizantyjskie twierdze Nikea i Nikomedia, dzisiejsze İznik i İzmit, są jeszcze poza nim. Obrys ma mniej więcej powierzchnię dzisiejszej Belgii.
Imperium Osmańskie w 1453 r.
600 000 km² · 13% największego zasięgu
Rok zdobycia Konstantynopola: Mehmed II wziął miasto po pięćdziesięciodniowym oblężeniu. Osmanowie mają już dużą część Bałkanów: w 1354 r. zajęli Gallipoli po europejskiej stronie Dardaneli, w 1389 r. pokonali Serbów na Kosowym Polu, a w 1393 r. podporządkowali sobie Bułgarię. W 1402 r. Timur rozbił ich pod Ankarą i wziął do niewoli sułtana Bajazyda I, ale w latach 20. XV wieku państwo odzyskało siły. Konya w Anatolii oraz Ateny, Belgrad i Sarajewo leżą jeszcze poza obrysem.
Imperium Osmańskie w 1520 r.
3,04 mln km² · 65% największego zasięgu
Rok, w którym na tron wstąpił Sulejman I, zwany Wspaniałym. Jego ojciec Selim I podbił Syrię, Palestynę i Egipt i został uznany za opiekuna Mekki i Medyny, dlatego ziemie sułtana są ponad czterokrotnie większe niż w 1453 r. Lennami są Chanat Krymski, do którego Mehmed II wysłał flotę w 1475 r., oraz Wołoszczyzna, płacąca daninę od 1417 r., i Mołdawia. Belgrad, Buda i Bagdad leżą jeszcze poza obrysem.
Imperium Osmańskie w 1566 r.
4,12 mln km² · 88% największego zasięgu
Rok śmierci Sulejmana Wspaniałego, za którego panowania imperium stało się światową potęgą. Zdobył Belgrad (1521) i Rodos (1522), po bitwie pod Mohaczem (1526) zajął Budę, a w 1534 r. odebrał Persji Mezopotamię z Bagdadem. Oblężenie Wiednia w 1529 r. się nie powiodło. W Algierze i Trypolisie rządzą namiestnicy sułtana, a w obrysie jest Jemen, podbity w 1546 r. Lennem stał się też Siedmiogród, autonomiczne księstwo pod zwierzchnictwem sułtana, które baza nazywa jeszcze wschodnim Królestwem Węgier.
Imperium Osmańskie w 1590 r.
4,66 mln km² · największy zasięg
Największy zasięg w tym zestawieniu. Pokój z Persją z 1590 r. zostawił imperium zdobyte w wojnie ziemie na Kaukazie i w zachodnim Iranie, z Tbilisi, Erywaniem i Tabrizem. Od 1571 r., po upadku Famagusty, imperium ma też Cypr, a w Afryce Północnej rządzi Algierem, Tunisem i Trypolisem. Lennami są Chanat Krymski, Wołoszczyzna, Mołdawia i Siedmiogród. Persowie odzyskali ziemie kaukaskie i irańskie w latach od 1603 do 1606.
Imperium Osmańskie na początku 1683 r.
3,98 mln km² · 85% największego zasięgu
Początek roku, przed oblężeniem Wiednia. W obrysie jest Podole z Kamieńcem Podolskim, zdobytym w 1672 r.: traktat w Buczaczu oddał je Turcji, a Rzeczpospolita miała płacić haracz. Imperium odebrało też Wenecji Kretę. Latem 1683 r. armia turecka oblegała Wiedeń przez dwa miesiące, a 12 września rozbiła ją odsiecz pod wodzą Jana III Sobieskiego. Był to najdalszy zasięg ekspansji osmańskiej w Europie. Tabriz, Tbilisi i Sana leżą już poza obrysem.
Imperium Osmańskie w 1700 r.
3,72 mln km² · 80% największego zasięgu
Rok po pokoju w Karłowicach, który zakończył wojnę z Ligą Świętą: Austria dostała Węgry, Siedmiogród i Chorwację, Rzeczpospolita odzyskała Podole z Kamieńcem i prawobrzeżną Ukrainę, a Wenecja Moreę i Dalmację. Osobny pokój zawarty rok później oddał Rosji Azow. Lennami pozostały Chanat Krymski, Wołoszczyzna i Mołdawia. Belgrad i Banat z Temeszwarem wciąż należą do imperium.
Imperium Osmańskie w 1880 r.
3,17 mln km² · 68% największego zasięgu
Dwa lata po kongresie berlińskim. W 1878 r. Serbia i Rumunia stały się w pełni niepodległe, Bośnia przeszła pod administrację Austrii, a Cypr, formalnie wciąż osmański, został brytyjskim protektoratem. Mniejsze Księstwo Bułgarii stało się autonomiczne, pod formalnym zwierzchnictwem sułtana, i leży poza obrysem razem z Sofią. Wcześniej imperium straciło Grecję, niepodległą od 1832 r., i Algierię, zajętą przez Francję. Do obrysu dołączyliśmy Trypolitanię, którą od 1835 r. rządził bezpośrednio sułtan. Egiptu, gdzie od 1805 r. rządził Muhammad Ali, a w 1882 r. wkroczyli Brytyjczycy, baza nie wlicza.
Imperium Osmańskie w 1914 r.
1,96 mln km² · 42% największego zasięgu
Ostatni rok pokoju przed I wojną światową. W 1911 r. Włochy zajęły Libię, a po wojnach bałkańskich z lat 1912 i 1913 imperium zachowało w Europie tylko część wschodniej Tracji z odzyskanym Edirne. Poza Anatolią obejmuje jeszcze Syrię, Palestynę, Mezopotamię i zachodnie wybrzeże Arabii z Mekką, Medyną i Jemenem. 2 sierpnia 1914 r. zawarło sojusz z Niemcami, a 30 października 1918 r. podpisało rozejm w Mudros.
Turcja w 2020 r.
790 000 km² · 17% największego zasięgu
Dzisiejsza Turcja. W listopadzie 1922 r. Wielkie Zgromadzenie Narodowe zniosło sułtanat, w lipcu 1923 r. zawarto traktat w Lozannie, a 29 października 1923 r. proklamowano Republikę Turcji ze stolicą w Ankarze. W 1939 r. Francja oddała Turcji okolice Iskenderunu, dzisiejszą prowincję Hatay. Na ziemiach, które w 1590 r. należały do imperium, leży dziś w całości lub częściowo ponad trzydzieści państw, od Algierii po Azerbejdżan.
Dlaczego granica Imperium Osmańskiego jest przybliżona
Baza Cliopatria rysuje imperium jako jedno państwo, choć należały do niego ziemie o różnym statusie: Algier, Tunis i Trypolis były półautonomicznymi prowincjami. Chanat Krymski, Wołoszczyznę, Mołdawię i Siedmiogród, które płaciły sułtanowi daninę, ale miały własnych władców, baza rysuje jako osobne państwa. Na mapie pokazujemy je drugim kolorem, a powierzchnia w tekście obejmuje je razem z ziemiami sułtana: w 1590 r. same lenna to około 350 000 km², a ziemie pod bezpośrednią władzą sułtana 4,32 mln km².
Od 1706 r. baza rysuje regencje Algieru, Tunisu i Trypolisu, a od 1811 r. Egipt jako osobne państwa, choć formalnie należały do imperium. Obrysy z XVIII wieku i początku XIX wieku pokazywałyby więc gwałtowny spadek bez żadnej wojny i dlatego w zestawieniu nie ma roku między 1700 a 1880. Trypolitanię, od 1835 r. rządzoną bezpośrednio przez sułtana, dołączyliśmy do obrysu z 1880 r. Egipt, Tunezja i nowe Księstwo Bułgarii, nad którymi zwierzchnictwo sułtana było wtedy tylko formalne, zostają poza obrysem.
Niektóre obrysy wyprzedzają historię. Obrys z 1520 r. obejmuje już zachodni Jemen, podbity w 1546 r., i wybrzeże Cyrenajki we wschodniej Libii, choć według opracowania Biblioteki Kongresu USA władza osmańska była tam prawie nieobecna, a beja w Bengazi osadzono dopiero pod koniec XVII wieku. Wiersz bazy dla lat od 1683 do 1686 wlicza do imperium okolice Wiednia z Burgenlandem, więc mapa z 1683 r. pokazuje stan sprzed oblężenia, z lat od 1677 do 1682. Obrys z 1880 r. pochodzi z wiersza dla lat od 1880 do 1884, bo poprzedni, z lat od 1877 do 1879, obejmuje jeszcze Bośnię i Cypr.
Liczby na stronie opisują narysowany obrys, dopasowany do wybrzeża Natural Earth. Obrys z 2020 r. to wiersz bazy dla dzisiejszej Turcji; na wybrzeżach przy granicach z Bułgarią, Grecją, Gruzją i Syrią dopasowanie do linii brzegowej przesuwa go o kilka kilometrów za granicę. Dlatego ma on 790 000 km², a powierzchnia Turcji w danych serwisu to 780 000 km².
Imperium Osmańskie: najczęstsze pytania
W szczytowym momencie, w 1590 r., obrys z bazy Cliopatria obejmuje razem z państwami lennymi około 4,66 mln km², czyli 3% wszystkich lądów Ziemi. To 15 razy więcej niż powierzchnia Polski, 6,0 razy więcej niż powierzchnia dzisiejszej Turcji i 47% powierzchni USA. Same lenna, czyli Chanat Krymski, Wołoszczyzna, Mołdawia i Siedmiogród, to 7% tego obszaru.
Około 1590 r. Po pokoju z Persją z tego roku imperium miało także ziemie na Kaukazie i w zachodnim Iranie, które straciło w latach od 1603 do 1606. Często za szczyt uważa się rok 1683, gdy armia turecka stanęła pod Wiedniem. Był to najdalszy zasięg ekspansji w Europie, ale obrys z początku 1683 r. ma 85% powierzchni obrysu z 1590 r., który obejmuje jeszcze Kaukaz i zachodni Iran.
Podole z Kamieńcem Podolskim, od 1672 do 1699 r. Turcy zdobyli Kamieniec w 1672 r., a traktat w Buczaczu oddał im Podole i zobowiązał Rzeczpospolitą do płacenia haraczu. Na początku 1683 r. w granicach imperium leżało około 32 000 km² ziem, które w 1619 r. należały do Rzeczypospolitej, czyli 3% jej obszaru. Podole wróciło do Rzeczypospolitej w 1699 r. na mocy pokoju w Karłowicach. Dziś leży na Ukrainie.
Nie. Obrys z 1590 r., razem z państwami lennymi, ma 88% powierzchni obrysu Imperium Rzymskiego z 117 n.e., liczonego tą samą metodą z tej samej bazy. Na mapie Merkatora różnica wygląda na większą: Imperium Osmańskie wygląda tam na 78% Imperium Rzymskiego, bo Rzym sięgał dalej na północ, aż do Brytanii.
Obrys z 1914 r. ma około 1,96 mln km², czyli 42% obrysu z 1590 r., gdy imperium było największe. W 1911 r. Włochy zajęły Libię, a po wojnach bałkańskich z lat 1912 i 1913 w Europie została imperium tylko część wschodniej Tracji z Edirne. Obejmowało jeszcze Anatolię, Syrię, Palestynę, Mezopotamię i zachodnie wybrzeże Arabii z Mekką i Medyną.
Tak. Obrys Turcji z 2020 r. ma około 790 000 km², czyli 17% obrysu imperium z 1590 r., a imperium było 6,0 razy większe od dzisiejszej Turcji. Republikę Turcji proklamowano 29 października 1923 r., niecały rok po zniesieniu sułtanatu. Na dawnych ziemiach imperium leżą dziś m.in. Grecja, Bułgaria, Syria, Irak, Egipt i Arabia Saudyjska.
Odwzorowanie Merkatora powiększa obszary tym mocniej, im dalej leżą od równika. Imperium rozciągało się od Jemenu po Węgry, więc mapa powiększa je średnio tylko 1,5 razy względem równika, znacznie mniej niż leżącą daleko na północy Grenlandię. Dlatego Grenlandia wygląda tam na 5,0 razy większą od imperium, choć to imperium było od niej 2,2 razy większe.
Po I wojnie światowej. 30 października 1918 r. imperium podpisało rozejm w Mudros, w listopadzie 1922 r. Wielkie Zgromadzenie Narodowe w Ankarze zniosło sułtanat, a 29 października 1923 r. proklamowało Republikę Turcji. W lipcu tego samego roku zawarto traktat w Lozannie.
Źródła i metoda
- Granice: Cliopatria (Seshat Global History Databank), licencja CC BY 4.0, zmienione: dopasowane do linii brzegowej i uproszczone. Cliopatria (GitHub) · CC BY 4.0
- Linia brzegowa i dzisiejsze granice: Natural Earth, domena publiczna. Natural Earth
- Powierzchnię imperium liczymy na kuli ziemskiej z narysowanego obrysu. Pozorne stosunki na mapach liczymy tak samo jak porównywarka odwzorowań: ze średniej lokalnej skali powierzchni na siatce co 0,5°. Porównywarka odwzorowań
- Powierzchnie dzisiejszych państw pochodzą ze zweryfikowanych danych serwisu. Metodologia danych
- Początki państwa i zdobycie Konstantynopola, panowanie Selima I i Sulejmana Wspaniałego, epoka Köprülü z odsieczą wiedeńską i pokojem w Karłowicach, XIX wiek z kongresem berlińskim, wojny bałkańskie, I wojna światowa i powstanie Republiki Turcji: studium kraju Biblioteki Kongresu USA o Turcji. Biblioteka Kongresu: początki Imperium Osmańskiego · Biblioteka Kongresu: Selim I i Sulejman Wspaniały · Biblioteka Kongresu: epoka Köprülü, Wiedeń i Karłowice · Biblioteka Kongresu: XIX wiek i kongres berliński · Biblioteka Kongresu: młodoturcy i wojny bałkańskie · Biblioteka Kongresu: Turcja w I wojnie światowej · Biblioteka Kongresu: Atatürk i Republika Turcji
- Największy zasięg imperium w 1590 r., ziemie w Iranie i na Kaukazie utracone w latach od 1603 do 1606, państwa lenne i półautonomiczne prowincje w Afryce Północnej, flota wysłana na Krym w 1475 r. i podbój Jemenu: encyclopedia.com. Encyclopedia.com: Imperium Osmańskie
- Wołoszczyzna, Mołdawia i Siedmiogród pod zwierzchnictwem sułtana, Trypolis i Cyrenajka pod rządami Osmanów, przywrócenie bezpośrednich rządów sułtana w Trypolisie w 1835 r. i Cypr osmański od 1571 r.: studia krajów Biblioteki Kongresu USA. Fakty opisujemy własnymi słowami; nie wykorzystujemy tekstów, zdjęć ani map tych źródeł. Biblioteka Kongresu: Wołoszczyzna, Mołdawia i Siedmiogród · Biblioteka Kongresu: Trypolis i Cyrenajka pod rządami Osmanów · Biblioteka Kongresu: Karamanlijowie i rok 1835 · Biblioteka Kongresu: Cypr pod rządami Osmanów
- Kamieniec Podolski i traktat w Buczaczu (1672), odsiecz wiedeńska 12 września 1683 r. i odzyskanie Podola w Karłowicach (1699): Zintegrowana Platforma Edukacyjna. ZPE: zmiany granic Rzeczypospolitej w XVII wieku · ZPE: konflikt z Turcją i odsiecz wiedeńska
- Powierzchnia wszystkich lądów Ziemi, od której liczymy udział imperium: USGS. USGS: powierzchnia lądów Ziemi