PLEN
Imperia w prawdziwej skali

Jak duże było Imperium Rosyjskie i jaka część Polski do niego należała?

W szczytowym momencie, w 1866 r., Imperium Rosyjskie zajmowało około 22,5 mln km², licząc według obrysu z bazy Cliopatria. To 72 razy więcej niż dzisiejsza Polska, 1,3 razy więcej niż dzisiejsza Rosja i 24 razy więcej niż Rzeczpospolita Obojga Narodów w 1619 r., gdy była największa. W granicach imperium leżało wtedy 39% obszaru dzisiejszej Polski, z Warszawą, Łodzią, Lublinem i Białymstokiem. Na mapie Merkatora imperium wygląda na 2,9 razy większe od całej Afryki, choć to Afryka była od niego 1,3 razy większa.

Imperium Rosyjskie na mapie: od Wielkiego Księstwa Moskiewskiego w 1462 r. do 2020 r.

Przesuń suwak lat, aby zobaczyć, jak z księstwa wokół Moskwy wyrosło państwo sięgające od Bałtyku po Alaskę. Przełącz odwzorowanie, aby porównać je z resztą świata na płaskiej mapie i na globusie. Do 1547 r. mapa pokazuje Wielkie Księstwo Moskiewskie, do 1721 r. Carstwo Rosyjskie, od 1721 r. Imperium Rosyjskie, a w 2020 r. Federację Rosyjską.

Wczytywanie mapy…

1866 r. 22,5 mln km², największy zasięg

Obrys z tego roku obejmuje już Samarkandę, zdobytą w 1868 r., i Batumi, przyłączone w 1878 r. Usunęliśmy z niego zachodnią część dzisiejszego Turkmenistanu, którą baza wlicza do imperium przed 1869 r., gdy Rosjanie założyli tam pierwszy port, Krasnowodzk.

  • Imperium Rosyjskie
  • Brązowe linie: dzisiejsze granice państw

Granice: Cliopatria (Seshat Global History Databank), licencja CC BY 4.0, zmienione: dopasowane do linii brzegowej i uproszczone. Linia brzegowa i dzisiejsze granice: Natural Earth. Zasięgi historyczne są przybliżone. Cliopatria · CC BY 4.0

Imperium Rosyjskie na mapie Merkatora i w prawdziwej skali

Odwzorowanie Merkatora powiększa obszary tym mocniej, im dalej leżą od równika. Obie mapy poniżej mają tę samą skalę co eksplorator i pokazują świat od 60°S do 84°N. Czerwony obszar to imperium w 1866 r., fioletowy to Grenlandia.

Odwzorowanie Merkatora: Imperium Rosyjskie (1866 r.), Grenlandia
Odwzorowanie Merkatora
Equal Earth, odwzorowanie wiernopolowe: Imperium Rosyjskie (1866 r.), Grenlandia
Equal Earth, odwzorowanie wiernopolowe
  • Imperium Rosyjskie (1866 r.)
  • Grenlandia

Granice: Cliopatria (Seshat Global History Databank), licencja CC BY 4.0, zmienione. Ląd: Natural Earth.

  • Na Merkatorze imperium wygląda na 1,7 razy większe od Imperium Mongolskiego. W rzeczywistości miało tylko 82% jego powierzchni.
  • Na Merkatorze imperium wygląda nawet na 1,2 razy większe od Imperium Brytyjskiego, choć miało tylko 63% jego powierzchni.
  • Merkator powiększa też różne części samego imperium w różnym stopniu. Względem obszarów przy równiku część imperium leżąca na Alasce, dziś w USA, rośnie na tej mapie średnio 5,5 razy, a część leżąca w dzisiejszym Kazachstanie 2,3 razy, więc ta pierwsza rośnie 2,4 razy mocniej.

Imperium Rosyjskie a Imperium Mongolskie: najpierw oszacuj, potem sprawdź

Czy Imperium Rosyjskie w szczytowym momencie było większe od Imperium Mongolskiego?

Imperium Rosyjskie a Polska i inne dzisiejsze państwa

Powierzchnia imperium w 1866 r. w porównaniu z Polską i innymi państwami według zweryfikowanych danych serwisu. Druga linia pokazuje, jak ten sam stosunek wygląda na mapie Merkatora.

Porównaj wielkość dzisiejszych państw

Dzisiejsze państwa w granicach Imperium Rosyjskiego z 1866 r.

Liczymy na narysowanym obrysie i na geometrii państw używanej w serwisie. Państwo leży w obrysie w całości, gdy mieści się w nim co najmniej 95% jego powierzchni (w przypadku mikropaństw połowa), a częściowo, gdy w obrysie leży co najmniej 5000 km² jego terytorium. Krym, przyłączony do Rosji w 1783 r., liczymy jako część Ukrainy, w jej granicach uznanych międzynarodowo.

Częściowo (7)

Liczba przy nazwie to część powierzchni państwa, która leży w obrysie.

Jak rosło Imperium Rosyjskie: od Moskwy do Pacyfiku i Alaski

Dziesięć wersji granic z bazy Cliopatria, od 1462 r. do 2020 r., pokazuje, jak w ciągu czterech stuleci, do 1866 r., obrys urósł około 71 razy. Najszybciej rósł w XVII wieku, gdy Rosjanie przeszli przez całą Syberię aż do Pacyfiku. Lata 1795 i 1815 pokazują ziemie Rzeczypospolitej po rozbiorach i po kongresie wiedeńskim. Ostatni widok, z 2020 r., pokazuje dzisiejszą Federację Rosyjską, bez Polski, Finlandii, państw bałtyckich, Białorusi, Ukrainy, Zakaukazia, Azji Środkowej i Alaski.

  1. Wielkie Księstwo Moskiewskie w 1462 r.

    320 000 km² · 1% największego zasięgu

    Rok, w którym władzę objął Iwan III. Wielkie Księstwo Moskiewskie obejmuje Moskwę, Włodzimierz i ziemie na północ aż po Wołogdę i ma mniej więcej powierzchnię dzisiejszej Polski. Do 1480 r. uznaje jeszcze zwierzchność chanów Ordy. Poza nim leżą niezależne wtedy Nowogród Wielki, Twer i Riazań, a od wschodu sąsiaduje z nim Chanat Kazański.

  2. Wielkie Księstwo Moskiewskie w 1505 r.

    2,11 mln km² · 9% największego zasięgu

    Rok śmierci Iwana III. W czasie jego panowania Moskwa przyłączyła Nowogród Wielki (1478) z rozległymi ziemiami na północy, sięgającymi Morza Białego i Uralu, a także Twer (1485), dlatego obrys jest ponad sześć razy większy niż w 1462 r. W 1480 r. Moskwa przestała uznawać zwierzchność Ordy. Pskow, Riazań i litewski wtedy Smoleńsk leżą jeszcze poza obrysem.

  3. Carstwo Rosyjskie w 1598 r.

    4,77 mln km² · 21% największego zasięgu

    Rok śmierci cara Fiodora I, ostatniego z dynastii Rurykowiczów. Jego ojciec, Iwan IV Groźny, w 1547 r. przyjął tytuł cara, zdobył Kazań (1552) i Astrachań (1556), a w 1582 r. kozacy Jermaka rozpoczęli podbój Chanatu Syberyjskiego. Obrys obejmuje już Tobolsk, założony w 1587 r., i Smoleńsk, odebrany Litwie w 1514 r. Kijów leży poza nim: od unii lubelskiej w 1569 r. należy do Korony.

  4. Carstwo Rosyjskie w 1653 r.

    11,4 mln km² · 51% największego zasięgu

    Od założenia Tobolska do pierwszej rosyjskiej osady nad Morzem Ochockim w 1647 r. minęło 60 lat. W tym czasie Rosjanie przeszli przez całą Syberię, a w 1632 r. założyli Jakuck. Obrys sięga już Anadyru na Czukotce i jest ponad dwa razy większy niż w 1598 r. Na zachodzie Smoleńsk i ziemia czernihowska należą do Rzeczypospolitej od rozejmu w Dywilinie z 1618 r. W 1654 r. wybuchła wojna, po której rozejm w Andruszowie (1667) i pokój Grzymułtowskiego (1686) przyznały Rosji Smoleńsk i lewobrzeżną Ukrainę z Kijowem.

  5. Imperium Rosyjskie w 1725 r.

    14,3 mln km² · 63% największego zasięgu

    Rok śmierci Piotra I, który w 1721 r. przyjął tytuł imperatora. Od tego roku państwo nazywa się Imperium Rosyjskim. Po wojnie północnej, zakończonej pokojem w Nystad (1721), Rosja ma nad Bałtykiem Petersburg, założony w 1703 r., Estonię, Inflanty z Rygą i Wyborg. Granicę z Chinami ustalił w 1689 r. traktat nerczyński, w którym Rosja zrezygnowała z doliny Amuru.

  6. Imperium Rosyjskie w 1795 r.

    16,6 mln km² · 74% największego zasięgu

    Rok trzeciego rozbioru Rzeczypospolitej. Po rozbiorach z 1772, 1793 i 1795 r. obrys obejmuje Wilno, Kowno, Grodno, Mińsk, Pińsk, Łuck, Żytomierz i Kamieniec Podolski, a także Kurlandię, lenno Rzeczypospolitej przyłączone w tym samym roku. Warszawa i Białystok przypadły Prusom, a Kraków i Lwów Austrii. Wcześniej Rosja przyłączyła Krym (1783) i wybrzeże Morza Czarnego, gdzie w 1794 r. założono Odessę. Po drugiej stronie Pacyfiku obrys obejmuje pierwsze rosyjskie osady na Alasce, m.in. na wyspie Kodiak.

  7. Imperium Rosyjskie w 1815 r.

    17,2 mln km² · 76% największego zasięgu

    Rok kongresu wiedeńskiego. Z większej części Księstwa Warszawskiego utworzono Królestwo Polskie, a car Aleksander I przyjął tytuł króla Polski. W obrysie są Warszawa, Lublin, Kielce, Łódź, Kalisz i Suwałki, a także okręg białostocki, przyłączony do Rosji w 1807 r. Kraków stał się wolnym miastem, a Poznań wrócił do Prus. Od 1809 r. imperium ma też Finlandię jako autonomiczne Wielkie Księstwo, od 1812 r. Besarabię, a od 1801 r. wschodnią Gruzję. W Kalifornii działa Fort Ross, osada rosyjskiej kompanii handlowej.

  8. Imperium Rosyjskie w 1866 r.

    22,5 mln km² · największy zasięg

    Największy zasięg w tym zestawieniu. Trzy lata wcześniej wybuchło powstanie styczniowe. Po jego upadku tysiące uczestników zesłano na Syberię, a Królestwo Polskie straciło resztki autonomii. Obrys obejmuje Alaskę, którą Rosja sprzedała Stanom Zjednoczonym w następnym roku za 7,2 mln dolarów, ziemie nad Amurem i Ussuri z Władywostokiem, uzyskane od Chin w 1858 i 1860 r., większość Kaukazu z Erywaniem oraz stepy Kazachstanu aż po Taszkent, zdobyty w 1865 r.

  9. Imperium Rosyjskie w 1914 r.

    22,2 mln km² · 99% największego zasięgu

    Ostatni rok pokoju przed I wojną światową. Imperium straciło Alaskę i południowy Sachalin, oddany Japonii w traktacie z Portsmouth w 1905 r., ale podbiło Azję Środkową: Samarkandę (1868), Chanat Kokandzki (1876) i ziemie Turkmenów aż po Merw, zdobywane od 1881 do 1884 r. Emiraty Buchary i Chiwy stały się jego protektoratami. W 1878 r. imperium przyłączyło Kars i Batumi, a w 1914 r. objęło protektoratem Tuwę. W sierpniu 1915 r. Warszawę zajęli Niemcy, a w 1917 r. imperium upadło.

  10. Federacja Rosyjska w 2020 r.

    16,7 mln km² · 74% największego zasięgu

    Dzisiejsza Federacja Rosyjska. Po upadku imperium w 1917 r. większość jego ziem weszła w 1922 r. w skład Związku Radzieckiego, który rozpadł się w grudniu 1991 r. Obrys pokazuje Rosję w granicach uznanych międzynarodowo, czyli bez Krymu, który w całym serwisie traktujemy jako część Ukrainy. Poza nim leżą dawne ziemie imperium, które należą dziś do innych państw: Polska, Finlandia, Litwa, Łotwa, Estonia, Białoruś, Ukraina, Mołdawia, kraje Zakaukazia i Azji Środkowej, a także Alaska. Obrysowi brakuje wschodniego skraju Czukotki za południkiem 180°.

Dlaczego granica Imperium Rosyjskiego jest przybliżona

Baza Cliopatria rysuje państwo jako jedną całość, choć należały do niego ziemie o różnym statusie. Wielkie Księstwo Finlandii i Królestwo Polskie miały własne urzędy i prawo, a emiraty Buchary (od 1868 r.) i Chiwy (od 1873 r.) oraz od 1914 r. Tuwa były protektoratami z własnymi władcami. Dlatego obrys z 1914 r. obejmuje prawie cały dzisiejszy Uzbekistan i Turkmenistan.

Starsze obrysy mają luki. Kamczatka, zajmowana od 1697 r., pojawia się w bazie dopiero od 1734 r., a wnętrze Alaski od 1846 r., choć granicę rosyjskiej Ameryki z ziemiami brytyjskimi ustalono w 1825 r. Żaden obrys nie obejmuje wschodniego skraju Czukotki za południkiem 180°: baza tnie tam swoje wielokąty, więc na mapie Czukotka urywa się na tej linii. To ograniczenie rekonstrukcji, a nie granica państwa.

Obrys z 1866 r. miejscami wyprzedza historię: obejmuje Samarkandę, zdobytą w 1868 r., i Batumi, przyłączone w 1878 r. Usunęliśmy z niego zachodnią część dzisiejszego Turkmenistanu, gdzie pierwszy przyczółek, Krasnowodzk, Rosjanie założyli dopiero w 1869 r., oraz wąskie pasy dzisiejszych Chin, Kanady i Norwegii, które powstały z przesunięć granic w źródle. Pominęliśmy wiersze bazy z lat od 1900 do 1904, które wliczają okupowaną wtedy Mandżurię, i z 1915 r., który wlicza Kraków, choć wojska rosyjskie nigdy go nie zdobyły.

Obrys z 2020 r. pokazuje Rosję w granicach uznanych międzynarodowo. Wiersz bazy z lat od 2014 do 2023 wlicza Krym, który w całym serwisie traktujemy jako część Ukrainy w jej granicach uznanych międzynarodowo (podstawa: rezolucja 68/262 Zgromadzenia Ogólnego ONZ z 27 marca 2014 r.), więc usunęliśmy z niego terytorium Ukrainy. Wzdłuż granic z sąsiadami zostały pasy szerokości kilku kilometrów, a baza ścina Czukotkę na południku 180°. Dlatego obrys ma 16,7 mln km², a powierzchnia Rosji w danych serwisu to 17,1 mln km².

Liczby na stronie opisują narysowany obrys, dopasowany do wybrzeża Natural Earth. Krym, przyłączony do Rosji w 1783 r., liczymy na liście państw jako część Ukrainy, w jej granicach uznanych międzynarodowo. Obrys ZSRR z 1977 r., z którym porównujemy imperium w pytaniach poniżej, pochodzi z tej samej bazy i jest liczony tą samą metodą, ale nie pokazujemy go na mapie.

Imperium Rosyjskie: najczęstsze pytania

W szczytowym momencie, w 1866 r., obrys z bazy Cliopatria obejmuje około 22,5 mln km², czyli 15% wszystkich lądów Ziemi. To 72 razy więcej niż powierzchnia Polski, 1,3 razy więcej niż powierzchnia dzisiejszej Rosji i 2,3 razy więcej niż powierzchnia USA.

W połowie lat 60. XIX wieku, przed sprzedażą Alaski w 1867 r. Później imperium podbiło jeszcze większość Azji Środkowej, ale te ziemie z grubsza tylko wyrównały utratę Alaski: obrys z 1914 r. ma 99% powierzchni obrysu z 1866 r., mimo nowych zdobyczy w Turkiestanie.

W 1866 r. w obrysie imperium leży 39% obszaru dzisiejszej Polski, około 120 000 km². To ziemie Królestwa Polskiego z Warszawą, Łodzią, Lublinem, Kielcami i Suwałkami oraz okręg białostocki. Do zaboru rosyjskiego należały też ziemie dawnej Rzeczypospolitej, które leżą dziś głównie na Litwie, Białorusi i Ukrainie. Po powstaniu styczniowym tysiące jego uczestników zesłano na Syberię. Jeden z nich, Benedykt Dybowski, badał tam Bajkał.

W trzech rozbiorach, w 1772, 1793 i 1795 r., Rosja zajęła 64% obszaru Rzeczypospolitej sprzed pierwszego rozbioru, około 470 000 km². Liczymy to na obrysie Rzeczypospolitej z 1770 r. i obrysie Imperium Rosyjskiego z 1795 r. z tej samej bazy. W 1866 r. w granicach imperium leżało już 85% obszaru Rzeczypospolitej z czasu jej największego zasięgu.

Nie. Obrys z 1866 r. ma 82% powierzchni obrysu Imperium Mongolskiego z 1279 r., liczonego tą samą metodą z tej samej bazy. Na mapie Merkatora Imperium Rosyjskie wygląda jednak na 1,7 razy większe, bo większa jego część leżała daleko na północy.

Było mniej więcej tak samo duże. Obrys Związku Radzieckiego z 1977 r., wzięty z tej samej bazy i liczony tą samą metodą, obejmuje około 21,9 mln km². ZSRR nie miał Finlandii, większości Królestwa Polskiego ani Alaski, ale miał Tuwę, Lwów z Galicją Wschodnią, Zakarpacie, obwód kaliningradzki, południowy Sachalin i południowe Kuryle.

Tak. Obrys Federacji Rosyjskiej z 2020 r. ma około 16,7 mln km², czyli 74% obrysu imperium z 1866 r., bo nie ma w nim ziem, które po 1917 r. weszły w skład innych państw, m.in. Polski, Finlandii, Litwy, Łotwy, Estonii, Białorusi i Ukrainy, a także Alaski, sprzedanej w 1867 r. Powierzchnia dzisiejszej Rosji w danych serwisu to 17,1 mln km², bez Krymu.

Liczba dzisiejszych państw w obrysie z 1866 r.: w całości 10, częściowo 7. W całości leżą w nim m.in. Rosja, Kazachstan, Finlandia i Białoruś, a częściowo m.in. Polska, Ukraina i USA z Alaską. Do 1914 r. imperium przyłączyło jeszcze większość Azji Środkowej.

Odwzorowanie Merkatora powiększa obszary tym mocniej, im dalej leżą od równika, a prawie całe imperium leżało na północ od 40. równoleżnika. Względem równika mapa powiększa je średnio 4,3 razy. Dlatego na Merkatorze imperium wygląda na 2,9 razy większe od Afryki, choć to Afryka była od niego 1,3 razy większa. Od Grenlandii wygląda na większe tylko 2,7 razy, choć naprawdę było od niej większe 10,4 razy.

W 1917 r. W marcu abdykował car Mikołaj II, a we wrześniu Rosję ogłoszono republiką. W grudniu 1917 r. niepodległość ogłosiła Finlandia, a w listopadzie 1918 r. niepodległość odzyskała Polska. W 1922 r. bolszewicy utworzyli na większości ziem dawnego imperium Związek Radziecki.

Źródła i metoda

Powiązane

Zobacz też

Porównanie odwzorowańMercator vs Equal EarthMapa nawigacyjna kontra mapa wiernopolowa: różnice, liczby i zastosowania.PorównanieRosja vs AfrykaNa mapie Merkatora Rosja wygląda na większą od Afryki, choć Afryka jest od niej prawie dwa razy większa.ImperiaJak duże było Imperium Mongolskie?Imperium Mongolskie od Czyngis-chana do podziału na cztery chanaty, na mapie Merkatora i Equal Earth.ImperiaJak duża była Polska na przestrzeni wieków?Granice Polski od Mieszka I przez Rzeczpospolitą Obojga Narodów i rozbiory do dziś, na mapie Merkatora i Equal Earth.ImperiaJak duże było Imperium Brytyjskie?Imperium Brytyjskie od pokoju w Utrechcie przez szczyt w 1920 r. do oddania Hongkongu, na mapie Merkatora i Equal Earth.ImperiaImperia w prawdziwej skaliZasięgi imperiów na mapie Merkatora, Equal Earth i na globusie, z osią czasu.